krigsutbrotet, og unge
Alfred Spissøy oppe på dekket var
klar med talja, somvart hukka i klaven, og spantet vart trekt inn
mot skroget med talje. Når
spanta var komne fast opp til skutesida tok me ein kvil, til spantet
var kolna og jernplata teken av, for klargjering til neste spant.
med å
byggja denne båten.» Etter min uttale vart Ottesen synleg
letta.
-Eg skal halda pengar, men på vilkår av at du kjem til
Sagvåg og leiar arbeidet på båten.
Måndag 1. juni 1950 vart arbeidet på redningskryssaren
«Olav Østensjø jr.» påbyrja ved
Ottesen Skibsbyggjeri, på Jensaneset i Sagvåg. Den første
som tok til, var meg sjølv som leiar av arbeidet, med planlegging,
avslagning frå teikning, til risse- og spanteplan. Martin
Hetlelid, som òg arbeidde heime heime ved båtbyggeriet
på Døso, vart med i arbeidet på kryssaren. Drosjeeigar
i Sagvåg, Edvin Vinsjevik, med sin nye franske Ford Wedette,
utstyrt med radio, som då var nytt i bilar, henta oss på
Døso kvar morgon, og køyrde oss heim att etter arbeidstid
kvar dag, også laurdagen, som var arbeidsdag då.
Etter den første veka, var den store bedden (beddingen) ved
slippen rydda, og eikekjølen, som var henta frå Kristiansand,
vart teken opp av sjøen, og skoren på oppgangssaga,
der Ragnvald Spissøy stod for all skjering på verven
(verftet).
I bedden (på beddingen) der kryssaren skulle stå, vart
det bygt kar av høvelege kubbar, som kjølen skulle
liggjar på. Dette var eit arbeid som laut gjerast etter faste
reglar, i høveleg arbeidshøgd, med godt underlag for
eit tungt fartøy.
Stabelavløp (sjøsetjing) laut det òg tenkjast
fram til. Etter den første veka var kjølen på
plass, samansett av to delar i lengda, langlask med hake innlagt
med låsar og skjørnagle, kvistfri og utan vasskant,
med kneet mellom kjøl og stevne pålagt.
Arbeidet med kryssaren vart følgt med ørneblikk av
vervaarbeidarane, og mange kommentarar laut me høyra og tåla,
her laut ein ha hud som lær, og ikkje vera hårsår,
som dei sa før i tida. Spørsmålet var om det
var møblar me skulle laga no.
Etter at alle riss av spant var komen på spanteplanen, og
modellspanta kom i arbeid, vart fleire med i arbeidet. Det var utvalde
skipstømmermenn som var samla på kryssaren. Martin
Hetlelid, Lars Stokken frå Dåfjorden, Vilhelm Høviskeland,
Olav Skogseide og Alfred Spissøy var med under oppspanting,
og meg sjølv som leiar av arbeidet. Fem mann på det
jamne. Etter ei stund slutta Lars Stokken, og Mikal Skjelvik, frå
Tysnes, kom etter han.
Redningsskøyteskipper Hans Klyve, frå Os, skulle overta
kryssaren som skipper. Han var òg Redningsselskapet sin daglege
kontrollør. Mange liter antiparasitt (impregnering av treverk)
smurde han på spanta i sommarvarmen.
Etter at modellspanta var oppsette, vart det innsett bunnstokkar
som dei bøygde spanta vart festa til. Over botnstokkane kom
kjølsvinet, som var like stort som kjølen, men av
furutre.
Kjølsvin vil seia innvendige berebjelkar i eit skipsskrog,
i langskipsretning.
Ved sida av kjølsvinet kom to sidekjølsvin, kalla
søsterkjølsvin. Eitt på kvar side av kjølsvinet.
Revese vart innlagt på innsida av spanta som følgde
springen, der alle bjelkar i heile båten vart lagde på,
nedstemde med hakar, og med gjennomgåande skruboltar. To omgangar
med vegarar under reveseen, i kimminga tre omgangar med biholtar,
festa på innsida av modellspanta.
Alt var godt avstiva, her skulle det ikkje vera svikt i skroget
når dei store eikespanta, på 6 x 6 tommar, to plankar
utanpå kvarandre 3 x 6 tommar som vart tvinga inntil skutesida
med taljer frå dekk, godt stimkokte og varme.
Kokebrya, eller stimkassen som spanta vart kokt i, lag om lag 50
meter frå bedden (beddingen), der kryssaren stod. Stimkjelen
som vart nytta til opphaling av fartøy i Storaredno vart
sett i stand, og me var klar til å ta til med bøying
av spanta, som mange såg fram til med forventning. Kvar mann
hadde fått sitt faste oppdrag, alt var grundig gjennomtenkt,
og me tok til på dette arbeidet med friskt mot.
Med kraftige arbeidshanskar, hugs at spanta var varme, til stimkassen
gjekk eg først i laget, opna døra og drog ut eit spant.
Olav Skogseide overtok, og drog spanta ut til endes, der overtok
Vilhelm Høviskeland andre enden, og full fart av garde. Døra
i stimkassen vart attleten av meg.
I travsprang bar det til bedden med det varme spantet, som dampa
som eit lokomotiv. Olav og Vilhelm i kvar sin ende av spantet,
og meg etter. Under båten i bedden venta Martin Hetlelid
med jernbandet, som var festa på spantet.
Dette var eit hardt slag for familien, skipsreiar Olav Østensjø, og fru Jenny, frå Haugesund. Dei bestemte seg for å byggja ein redningskryssar til minne om sonen: «Olav Østensjø jr.»
Skipsreiaren fekk ikkje fullføra tanken og ønskjet, då han døydde etter ei ulukke i Bergen i 1947. Fru Jenny Østensjø vidareførte idéen om bygging av redningskryssaren. Ho var god ven, og i slekt med Gunvald Ottesen, og det var ho som bestemte at oppdraget skulle gå til Ottesen Skibsbyggjeri i Sagvåg.
Trygve Oma vart hyrt inn som arbeidsleiar for byggjeoppdraget, og han fortel her, med eigne ord, om ein del av dei utfordringane dette baud på.
Eg vil her fortelja om bygginga av redningskryssaren «Olav Østensjø jr.», ved Ottesen Skibsbyggjeri i Sagvåg, eit arbeid som vart påbyrja 1. juni 1950, og overlevert til Redningsselskapet (NSSR) 14. november 1951, og om korleis eg kom med i dette arbeidet.
32 år var eg på denne tida, då arbeidet tok til. Med mange år som båtbyggjar ved vårt eige båtbyggeri, O. Omas Båtbyggeri, hadde eg i fleire periodar, alt frå 1940, arbeidd ved Ottesen Skibsbyggjeri, og eg var godt kjent der.
Eg hadde den æra, og var stolt av å verta testa og prøvd i arbeid i lag med bror av Gunvald Ottesen, som til dagleg hadde heidersnamnet «Nils Meister». (Nils Andreas Ottesen)
Han var ein dyktig skipstømmermann, og hadde innsyn i det praktiske arbeid på verven, medan broren, Gunvald, var den som hadde dei beste talegåvene i forretning. Nils Andreas og Gunvald eigde skipsbyggeriet saman. Diverre vart Nils Meister sjuk, og døydde i 1943.
Det var mai månad 1950. Gunvald Ottesen ringde i telefonen, og ba om eit møte på Leirvik. Det var ei stor oppgåve han ville diskutera, og tida vart fastlagt til møte på Hotell Folkvang på Leirvik. Me fekk matstova for oss sjølv med mange bord, og her vart teikningane av redningskryssaren «Olav Østensjø jr.» utlagde og vist fram.
Det var ingeniør Richard Furuholmen, frå Oslo, som hadde konstruert ein ny redningskryssar, 68 fot lang, med stor aksjonsradius, og gode slepeeigenskapar. Redningsselskapet hadde motteke «Olav Ringdal jr.» som var bygt etter same teikningane, og redningskryssaren «Therese Klaveness» var under bygging ved Kittelsens Båtbyggeri i Risør. «Olav Østensjø jr.» var den tredje kryssaren etter dei same teikningane.
Eg var straks på heimebane her. Ing. Furuholmen sine teikningar kjende eg att frå båtar me hadde bygt, men på mindre båtar. Furuholmen var på den tida landet sin fremste båtkonstruktør, og han var kjent langt utom dei norske landegrensene. Spesifikasjonen vart lesen og gjennomgått, og det var ting som var ukjent i vanleg skipsbygging. Spanta i båten skulle stimkokast, og bøyast av rette, kvistfrie eikeplankar. Alle dekk og overvass hudplankar skulle drivast med bomullsgarn, ikkje med tjøredrev. Dette var ikkje ukjent driving for meg. Det var i det heile eit stort og krevjande arbeid, for flinke fagfolk, heilt ifrå kjølen og til den siste finpussen på innreiinga.
Gunvald Ottesen var no ein eldre mann, fødd i 1881, altså 70 år året etter, som snart ville overlata verftet til yngre krefter, med denne oppgåva hadde han hug til å avslutta sine mange år i medgang og motgang som skipsbyggjar, av fiskefartøy, fraktefartøy, rutebåtar og ishavsskuter. Her skal eg bruka Ottesen sine eigne ord: «Eg har lagt prosjektet fram for gutane, men dei meiner det ikkje er båt som høver for dei å byggja, kva meiner du, Oma? Trur du me kan byggja denne båten?»
Og svaret mitt vart: «Kan Gunvald Ottesen halda pengar til arbeidet, og samla dei beste fagfolka me har rundt oss, er det ingen vanskar
Så langt Trygve Oma si forteljing om arbeidet, eit arbeid som vart fullført ved levering til Redningsselskapet 14. november 1951.
Eit meisterstykke i skipsbyggingskunst.
Det var ein vakker og god båt kaptein Hans Klyve, frå Os, og dei fire mennene han har med seg, har fått å føra, skreiv Sunnhordland etter overleveringa. Avisa omtalar «Olav Østensjø jr.» som eit meisterstykke i skipsbyggingskunst.
«Olav Østensjø jr.» er 67 fot lang, 19 fot brei, og stikk 10 fot i djupna. Han har fått ein 240 hk Wichmann-motor, som gjev fartøyet ein fart på 9,5 mil (knop). Her er ekkolodd, peileappasrat, radiotelefon, høgtalaranlegg for båt og hav. Ventilasjonsanlegg, kaldt og varmt vatn i alle lugarar, og ein ny type elektriske omnar, som er særs smakfulle og dekorative.
Etter måten romsleg opphaldsrom med skuffer og skåp, praktisk ordna.
Men det som ein legg mest merke til, er sjølve fartøyet, eller det fagmessige båtbyggjar- og snikkararbeidet som er lagt ned. Det er vel og bra at Ottesen Skibsbyggjeri er gamalt og har tradisjon - men betre er det at skipsbyggingskunsten ikkje berre vert halden oppe, men ført vidare fram og opp til vår tids krav, slik som det er gjort her. Ottesen Skibsbyggjeri, frå sjefen til læreguten, har all grunn til å vera stolte av det fartøyet som no er levert.
I den vakre salongen er puter og benker trekt med isbjørnskinn, og sadelmakar Horneland, som har hatt dette arbeidet, har skilt seg fint frå det, skreiv lokalavisa, etter flaggskiftet i Stokksund i november 1951.
«Olav Østensjø jr.» var på 97 bruttotonn, og Wichmann-motoren på 240 hk vart seinare skifta ut, til fordel for ein 365 hk GM (General Motors) Detroit, noko som gav ein fartsauke på berre ein halv knop.
Det var fire mannskapslugarar og ein dobbeltlugar bak, og styrehuset var teikna om, av di skipper Klyve ikkje ville ha «det buret» av eit styrehus som var på teikninga frå Furuholmen. Trygve Oma teikna det nye, som vart bygt av teak, fint avrunda, og med skikkelege bruvengjer, i beste fiskebåtstil.
Haugesund vart første heimehamn for redningskryssaren, som var klar for teneste 14. november 1951. Ein av dei første redningsaksjonane vart dramatisk. I ein kraftig storm utanfor byen, vart krysaren pressa for full maskin mot bølgjene, som velta over baugen, snøggare enn svalkelemmane kunne ta unna. «Olav Østensjø jr.» var i ferd med å verta undervassbåt, men dette vart retta ved å opna rekkjene, og ved å gje meir aktertrim.
Si lengste arbeidstid fekk «Olav Østensjø jr.» på kysten av Finnmark, med base i Vardø. Seinare vart det sju-åtte år på Lofothavet, med stasjon på Træna, ytst på Helgelands-kysten. Eitt år fekk mannskapet om bord tildelt Emilie Robins medalje, for årets beste redningsdåd. Det var då dei, under ein førjulsstorm i 1962, berga heile mannskapet på fiskebåten «Håpet», som hadde drive inn i brota ved Kiberg. Kiberg er ytst, lengst aust, på fastlandet, ved Vardø.
I alt er det rekna med at «Olav Østensjø jr.» har berga 31 menneske frå den visse død i havet. Båten har berga 11 farty frå totalforlis, og har assistert 718 fartøy, som då har hatt vanskar av ulike slag. I tillegg har båten utført 150 sjuketransportar.
Båten vart pensjonert i 1981. Då vart båten kjøpt av Haugesunds-reiaren Johannes Østensjø d.y. Reiarlaget har seinare nytta den tidlegare redningskryssaren til ulike oppdrag, alt frå vaktbåt og inspeksjonsbåt, til tur- og lystbåt. Det staselege fartøyet vert framleis (1998) mykje nytta.
Navn:
Type:
Lengde (Skrog):
Bredde:
Dypgang:
Byggeår:
Byggested:
Konstruktør:
Byggemateriale:
Prosjektleder:
Reder:
Olav
østensjø jr.
Redningskrysser.
67,6 .
19
11,9
1951
Ottesen Skipsbyggeri. Jensanes.
Richard Furuholmen.
Eik/Furu.
Trygve Oma. Stord
Jenny Østensjø.
Haugesund (ev. Redningsselskapet)
 |
00 01 02 |
 |